បទបង្ហាញស្តីពីច្បាប់របបសារព័ត៌មាន និងគោលការណ៍ព័ត៌មានវិជ្ជាជីវៈ (ភ្នំពេញ)៖

នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ លោក គិន វិបុល បានធ្វើបទបង្ហាញស្តីពី «ច្បាប់ស្តីពីរបបសារព័ត៌មាន» ដោយផ្តោតសំខាន់លើបញ្ហាព័ត៌មានក្លែងក្លាយ និងគោលការណ៍មូលដ្ឋាននៃព័ត៌មានវិជ្ជាជីវៈ។
ក្នុងបទបង្ហាញ លោកបានបញ្ជាក់ថា ព័ត៌មាន គឺជា ទិន្នន័យ ឬសេចក្តីរាយការណ៍អំពីព្រឹត្តិការណ៍ ឬបញ្ហាណាមួយ ដែលកើតឡើង ហើយត្រូវបានប្រមូល ស្រាវជ្រាវ កែសម្រួល និងផ្សព្វផ្សាយទៅកាន់សាធារណជន ដើម្បីឱ្យប្រជាពលរដ្ឋបានដឹង យល់ និងអាចសម្រេចចិត្តបានយ៉ាងត្រឹមត្រូវ។
១. និយមន័យសាមញ្ញ
ព័ត៌មាន គឺជាអ្វីដែលថ្មី មានសារៈសំខាន់ និងមានប្រយោជន៍ចំពោះសាធារណជន។
ឧទាហរណ៍៖
ការចេញច្បាប់ថ្មី
ព្រឹត្តិការណ៍គ្រោះធម្មជាតិ
ការតែងតាំងមន្ត្រី
ស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ច ឬសុខាភិបាល
២. លក្ខណៈសំខាន់ៗនៃព័ត៌មានល្អ
ព័ត៌មានដែលមានគុណភាព ត្រូវមានលក្ខណៈដូចខាងក្រោម៖

ភាពថ្មី (Timeliness) – កើតឡើងថ្មី ឬទាន់សម័យ
ភាពត្រឹមត្រូវ (Accuracy) – ពិតប្រាកដ មិនបំភាន់
ភាពច្បាស់លាស់ (Clarity) – ងាយយល់ មិនស្មុគស្មាញ
ភាពមានសារៈសំខាន់ (Significance) – មានឥទ្ធិពលលើសង្គម
ភាពអព្យាក្រឹត (Objectivity) – មិនលំអៀង
៣. តួនាទីព័ត៌មានក្នុងសង្គម
ព័ត៌មានមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍសង្គម ដោយ៖
ផ្តល់ចំណេះដឹងដល់សាធារណជន
ជួយប្រជាពលរដ្ឋក្នុងការសម្រេចចិត្ត
ត្រួតពិនិត្យ និងតុល្យភាពអំណាចរដ្ឋ
បង្កើនការយល់ដឹងសាធារណៈ
៤. ទ្រឹស្តី 5W + 1H ក្នុងវិជ្ជាសារព័ត៌មាន
ក្នុងការសរសេរព័ត៌មានតាមវិជ្ជាជីវៈ ត្រូវឆ្លើយសំណួរ 5W + 1H រួមមាន៖
Who – នរណា?
What – អ្វី?
When – ពេលណា?
Where – ទីណា?
Why – ហេតុអ្វី?
How – ដូចម្តេច?
លោកបានបញ្ជាក់ថា ព័ត៌មានមិនមែនគ្រាន់តែជាការនិយាយអំពីអ្វីមួយប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាការរៀបចំទិន្នន័យដោយវិជ្ជាជីវៈ ដើម្បីបម្រើប្រយោជន៍សាធារណៈ និងការពារការរីករាលដាលព័ត៌មានក្លែងក្លាយ។
សារព័ត៌មានផ្សព្វផ្សាយ៖ អត្ថន័យ និងតួនាទី
សារព័ត៌មានផ្សព្វផ្សាយ មានន័យថា ដំណើរការផលិត និងបញ្ជូនព័ត៌មានតាមរយៈមធ្យោបាយផ្សេងៗ ដើម្បីឱ្យសាធារណជនទទួលបានដំណឹង ចំណេះដឹង និងការយល់ដឹងអំពីព្រឹត្តិការណ៍ក្នុងសង្គម។
និយាយឱ្យសាមញ្ញ៖
សារព័ត៌មាន = ខ្លឹមសារព័ត៌មាន
ផ្សព្វផ្សាយ = ការបញ្ជូនទៅកាន់សាធារណៈ
ដូច្នេះ សារព័ត៌មានផ្សព្វផ្សាយ គឺជា «ដំណើរការផលិត និងចែកចាយព័ត៌មានទៅមហាជន»។
១. ប្រភេទមធ្យោបាយផ្សព្វផ្សាយ
ក. សារព័ត៌មានបោះពុម្ព (Print Media)
កាសែត
ទស្សនាវដ្តី
សៀវភៅព័ត៌មាន
ព្រឹត្តិប័ត្រ
➡ អាចរក្សាទុកបានយូរ និងអានលម្អិតបាន។
ខ. សារព័ត៌មានផ្សាយសំឡេង និងរូបភាព (Broadcast Media)
វិទ្យុ
ទូរទស្សន៍
ការផ្សាយផ្ទាល់ (Live)
➡ លឿន ទាន់ហេតុការណ៍ មានសំឡេង និងរូបភាព។
គ. សារព័ត៌មានឌីជីថល (Digital Media)
គេហទំព័រ
បណ្ដាញសង្គម (Facebook, YouTube, Telegram)
កម្មវិធីព័ត៌មានលើទូរស័ព្ទ
➡ លឿនបំផុត ចែកចាយទូលំទូលាយ និងមានអន្តរកម្ម។
២. គោលបំណងសារព័ត៌មានផ្សព្វផ្សាយ
ផ្តល់ព័ត៌មានពិតប្រាកដ
បង្កើនការយល់ដឹងសង្គម
លើកកម្ពស់ប្រជាធិបតេយ្យ និងតម្លាភាព
អប់រំ និងបណ្ដុះគំនិតវិជ្ជាជីវៈ
៣. លក្ខណៈដែលត្រូវមាន
ភាពត្រឹមត្រូវ
ភាពឯករាជ្យ
ភាពតុល្យភាព
ការទទួលខុសត្រូវចំពោះសង្គម
៤. សារសំខាន់ក្នុងសង្គម
សារព័ត៌មានផ្សព្វផ្សាយ គឺជាសសរគ្រឹះមួយនៃសង្គមទំនើប ព្រោះវា៖
ជាឧបករណ៍ត្រួតពិនិត្យអំណាច
ជាមធ្យោបាយភ្ជាប់រដ្ឋ និងប្រជាពលរដ្ឋ
ជាវេទិកាបង្ហាញមតិសាធារណៈ